Kautsky wskazuje również na to, że w sytuacji, w której zadłużenie osiąga określony stopień, równa się ono w sensie ekonomicznym zmianie właściciela ziemi. Ekonomicznym wyrazem własności gruntowej jest w kapitalizmie prawo do pobierania renty. Kiedy pobierane przez banki hipoteczne odsetki od długów chłopskich osiągają określoną skalę, poborcą renty - w_po- staci odsetek - staje się bank, on więc staje się faktycznym, choć nie formalnym w sensie prawnym, właścicielem ziemi. Kautsky wyjaśnia, że cechą charakterystyczną procesu rozwoju stosunków kapitalistycznych w rolnictwie jest oddzielenie własności gruntowej od gospodarowania na ziemi. Proces ten w Anglii dokonał się przez powszechne wprowadzenie systemu dzierżawy, który w Europie kontynentalnej nie stał się tak powszechny. Funkcję oddzielania własności ziemi od gospodarowania na niej spełnia tu, na kontynencie, system zadłużenia hipotecznego. Chłop pozostaje gospodarzem, choć faktyczna włashość (prawo do renty) zostaje przechwycona przez bank hipoteczny. Licytacja gospodarstwa chłopskiego za długi jest w tej sytuacji tylko formalno -prawnym uznaniem rzeczywistego stosunku ekonomicznego, który istniał już wcześniej.
| |
|